Sprawozdanie z działalności Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów w 2010 roku

Z upływem 2010 r. Centralna Komisja do Spraw Stopni i Tytułów zakończyła ostatni - czwarty rok pracy kadencji 2007-2010.

W ciągu tego roku zmarli: prof. Zbigniew Herman i prof. Antoni Gabryelewicz - członkowie Sekcji Nauk Medycznych.

Tak więc ostatni rok kadencji Centralna Komisja zakończyła w składzie 211 osób - w ciągu trwania całej kadencji odeszło 13 jej członków.

W ciągu tego roku nie nastąpiły żadne zmiany w składzie Prezydium i kierownictwie poszczególnych sekcji

W 2010 r. poszczególne organa Centralnej Komisji odbyły następującą liczbę posiedzeń:

Prezydium - 10,

Sekcja I - Nauk Humanistycznych i Społecznych - 10,

Sekcja II - Nauk Ekonomicznych - 10,

Sekcja III - Nauk Biologicznych, Rolniczych, Leśnych i Weterynaryjnych - 10,

Sekcja IV - Nauk Medycznych - 9,

Sekcja V - Nauk Matematycznych, Fizycznych, Chemicznych i Nauk
o   Ziemi - 10,

Sekcja VI - Nauk Technicznych - 9,                                                                   Sekcja VII - Sztuki -  7.

Częstotliwość posiedzeń organów kolegialnych Centralnej Komisji, przede wszystkim Sekcji, odpowiadała potrzebom bieżącego rozpatrywania spraw, wpływających sukcesywnie w ciągu całego roku. a  zróżnicowana liczba posiedzeń poszczególnych Sekcji wynika w znacznym stopniu z różnej liczby spraw podlegających kompetencjom poszczególnych Sekcji, w mniejszej części z przyjętego sposobu działania, organizowania dyskusji i czasu posiedzenia.

W okresie przerwy wakacyjnej (lipiec - sierpień) tradycyjnie posiedzenia organów Komisji się nie odbywały.

Mimo ograniczenia przez ustawę „Prawo o szkolnictwie wyższym" zakresu kompetencji Centralnej Komisji, nadal stanowi ona element oceny zasadności awansów naukowych.

Rola, jaką spełnia Centralna Komisja, to zagwarantowanie pewnego minimum wymagań stawianych kandydatom do awansu naukowego i, co nie jest mniej istotne, spowodowanie, aby w różnych środowiskach kraju, w różnych dziedzinach i dyscyplinach naukowych i artystycznych, tytuł profesora, stopień doktora habilitowanego, a w ślad za tym odpowiednie funkcje i stanowiska w szkołach wyższych i instytutach, uzyskiwane były za porównywalne osiągnięcia naukowe i artystyczne.

Należy podkreślić, że zasadnicze znaczenie dla prawidłowego wypełniania przez Centralną Komisję jej funkcji ma jej społeczny charakter, reprezentatywność i niezależność, wyrażająca się m.in. tym, ze nie jest ona organem żadnego resortu, któremu podlegają pracownicy nauki.

 

2. DZIAŁALNOŚĆ CENTRALNEJ KOMISJI W ŚWIETLE DANYCH STATYSTYCZNYCH

 

2.1. Liczba rozpatrzonych spraw.

 

W 2010 r. Centralna Komisja rozpatrzyła ogółem 2891 spraw dotyczących  jej kompetencji przewidzianych w ustawie, czyli blisko 17,5% więcej niż w roku 2009.

Około 74% ogółu wszystkich spraw dotyczyło wyznaczenia recenzentów w przewodach habilitacyjnych i postępowaniach o nadanie tytułu profesora, przeprowadzanych przez rady wydziałów i rady naukowe, tj. niemal o 3,5% więcej niż w roku ubiegłym (70,5%).

W pozostałych sprawach, tj. przedstawienie kandydata do tytułu profesora, zatwierdzanie habilitacji (były jeszcze 3 takie sprawy dotyczące przewodu prowadzonego według przepisów sprzed wejścia w życie zmian do ustawy z 2005 r.), przyznanie uprawnienia do nadawania stopni doktora i doktora habilitowanego, zaopiniowanie kandydata bez habilitacji na stanowisko profesora nadzwyczajnego w szkole wyższej, wydanie zgody na wszczęcie postępowania o nadanie tytułu profesora osobie bez habilitacji oraz odwołań od uchwał rad jednostek i odmownych decyzji Centralnej Komisji, było łącznie 757 - czyli więcej niż w roku 2009 o ok. 4,3%, spośród których w 103 sprawach wydane zostały decyzje negatywne, co stanowiło 13,6% ogółu tych spraw. Wskaźnik ten jest o 0,9% niższy, w stosunku do danych z roku ubiegłego.

W związku z  rodzajami rozpatrywanych spraw - sprawy o zatwierdzenie habilitacji mają znikomy wpływ na ogół wniosków -  wnioski o przedstawienie kandydatów do tytułu profesora charakteryzują się stosunkowo niskim wskaźnikiem odmownych decyzji. Większy wpływ na ostateczne wskaźniki mają sprawy przyznawania uprawnień i odwołań, gdzie procentowy udział wniosków rozpatrywanych odmownie jest zwykle dość wysoki.

Z jednostek organizacyjnych szkół wyższych wpłynęło 2556 różnego rodzaju wniosków (ok. 88,4% ogółu wszystkich rozpatrzonych wniosków, a więc porównywalnie z rokiem ubiegłym), z instytutów Polskiej Akademii Nauk -  208 wniosków (ok. 7,2% ogółu - o 0,3% mniej niż w roku 2009), a z pozostałych placówek resortowych - 127 wniosków (ok. 4, 4 % ogółu - tu zanotowano nieznaczny wzrost udziału wniosków z tej grupy o ok. 0,4%).

 

2.2. Wnioski o przedstawienie kandydatów do tytułu naukowego profesora
i tytułu profesora w zakresie sztuki.

 

W 2010 r. w Centralna Komisja rozpatrzyła 554 wnioski o przedstawienie kandydatów do tytułu naukowego profesora bądź tytułu profesora w zakresie sztuki. W stosunku do roku ubiegłego, w którym rozpatrzono 532 takie wnioski, jest to wzrost o ok. 4,1 %.

Na koniec 2010 r. na rozpatrzenie oczekiwało 118 spraw o przedstawienie do tytułu profesora, będących w różnym stadium zaawansowania, co znaczy, że na rozpatrzenie tych wniosków potrzeba średnio około 2 - ch miesięcy.

Rozpatrując wnioski o przedstawienie kandydatów do tytułu profesora Centralna Komisja w 2010 r. wydała 13 ( w roku 2009 - 21) decyzji odmownych, co stanowi niespełna 2,4% ogółu spraw tego rodzaju. Jest to wskaźnik znacznie niższy niż w roku poprzednim (4%).

W poszczególnych grupach dziedzin wskaźnik ten jest zróżnicowany (zał. nr 3), podobnie jak zróżnicowany jest jego poziom w poszczególnych sekcjach:

 

- w sekcji I                 -           3,7%

- w sekcji II    -         8,3%

- w sekcji III   -         1,3%

- w sekcji IV   -         0,9%

- w sekcji V    -         2,2%

- w sekcji VI   -         3,4%

-  w sekcji VII -         0%

 

W bieżącym roku Sekcja Sztuki nie wydała decyzji odmownej o przedstawienie kandydata do tytułu profesora ( w poprzednim roku zanotowano jedną taką decyzję). Zdecydowanie niższy wskaźnik omawianych decyzji odmownych w porównaniu z rokiem 2009 zanotowała Sekcja Nauk Medycznych, Sekcja Nauk Humanistycznych i Społecznych, Sekcja Nauk Biologicznych, Rolniczych, Leśnych i Weterynaryjnych oraz Sekcja Nauk Matematycznych, Fizycznych, Chemicznych i Nauk o Ziemi

Na wyższym poziomie w stosunku do roku poprzedniego wskaźnik decyzji odmownych jest w Sekcji Nauk Ekonomicznych i Sekcji Nauk Technicznych.

Stosunkowo niewielki procent odrzuconych wniosków o przedstawienie kandydatów do tytułu profesora jest wynikiem zbliżania się kryteriów stawianych w postępowaniach rad wydziałów/ rad naukowych i w postępowaniu Centralnej Komisji.

Nieliczne odrzucone wnioski dotyczą kandydatów, których dorobek twórczy (naukowy lub artystyczny) był niewystarczający do uzyskania tytułu profesora lub kandydaci nie spełniali warunku ustawowego wykazania się dorobkiem w kształceniu kadr naukowych lub artystycznych.

W 2010 r. Centralna Komisja rozpatrzyła 11 wniosków o ponowne rozpatrzenie sprawy (wnioski takie stanowią substytut odwołania) zakończonych decyzją o odmowie przedstawienia kandydata do tytułu profesora i w 3 przypadkach Komisja zmieniła swoją decyzję na pozytywną. Uwzględniając pozytywnie rozpatrzone odwołania wskaźnik decyzji odmownych w tej grupie wyniósł faktycznie 1,8%.

W postępowaniu odwoławczym udostępniamy recenzentom rad wydziałów./rad naukowych możliwość przedyskutowania ich opinii z recenzentami Centralnej Komisji na posiedzeniu właściwej w danej sprawie sekcji. Podejmując więc ostateczną decyzję Centralna Komisja dysponuje opiniami obu stron, uzupełnioną wymianą poglądów w spornych sprawach.

Nie ma podstaw, by założyć, że zróżnicowanie omawianego wskaźnika odzwierciedla różnice poziomu kwalifikacji naukowych kandydatów z różnych dziedzin nauki. Jest natomiast prawdopodobne, iż w znacznym stopniu mamy tu do czynienia ze zróżnicowanym poziomem wymagań stawianych kandydatom do tytułu naukowego w różnych dziedzinach nauki.

Jak wynika z powyższej analizy wniosków dotyczących przedstawienia kandydatów do tytułu profesora - rozpatrzonych w Centralnej Komisji w 2010 r.  -  nie ma większych różnic w poziomie wymagań stosowanych w Centralnej Komisji i w radach jednostek wysuwających kandydatów do tytułu profesora. Tam gdzie te różnice jeszcze występują, dotyczą one głównie znaczenia dorobku kandydata dla rozwoju uprawnianej przez niego dyscypliny nauki lub dyscypliny artystycznej.

Centralna Komisja zmuszona jest niejednokrotnie zwracać uwagę radom jednostek organizacyjnych, że za podstawę wniosku awansowego przyjmują ( zwykle w ślad za swoimi recenzentami) dorobek wtórny, kompilacyjny, pozbawiony próby formułowania własnych teorii i ich weryfikacji. Taki dorobek z reguły publikowany jest w mało znaczących, lokalnych wydawnictwach i nie ma większego odzewu w piśmiennictwie naukowym.

Ustawa o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki kładzie nacisk na to, by wymagania dotyczące osiągnięć naukowych lub artystycznych, stanowiących podstawę wniosku o nadanie tytułu profesora, były znacznie wyższe niż wymagania stawiane przy habilitacji.

 

2.3. Wnioski o zatwierdzenie uchwały o nadaniu stopnia doktora habilitowanego.

 

W 2010r. rozpatrzono 3 wnioski z jednostek organizacyjnych szkolnictwa wyższego ( w Sekcji Nauk Medycznych i Sekcji Nauk Technicznych) o zatwierdzenie uchwały o nadaniu stopnia doktora habilitowanego, z których dwa rozpatrzono pozytywnie.

Były to wnioski dotyczące przewodów habilitacyjnych wszczętych przed wejściem w życie zmian ustawowych, wprowadzonych przepisami ustawy z 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym, do których miały zastosowanie przepisy poprzednie, przewidujące obowiązek przedstawiania Centralnej Komisji do zatwierdzenia uchwały o nadaniu stopnia doktora habilitowanego.

 

2.4. Przyznanie uprawnień do nadawania stopni naukowych i stopni w zakresie sztuki.

 

W 20010 r. rozpatrzono 89 wniosków o przyznanie uprawnienia do nadawania stopni naukowych lub stopni w zakresie sztuki, w tym w 32  przypadkach (tj. ok. 36%) Centralna Komisja odmówiła przyznania wnioskowanego uprawnienia i jest to wskaźnik znacząco wyższy niż w porównywalnym roku ubiegłym, gdzie wyniósł on 28,3%.

W stosunku do roku ubiegłego Centralna Komisja zanotowała spadek ww. wniosków o przyznanie uprawnienia o ok. 3,4%.

W bieżącym roku wpłynęły 4 wnioski o ponowne rozpatrzenie sprawy w wyniku odmownej decyzji Centralnej Komisji o przyznanie uprawnienia do nadawania stopni. W wyniku przeprowadzonego postępowania odwoławczego w jednym przypadku Centralna Komisja zmieniła zdanie i przyznała wnioskowane uprawnienie. Uwzględniając powyższe wskaźnik odmownych decyzji w tej grupie wniosków wyniósł faktycznie 34,8%.

Znaczna liczba wniosków o przyznanie uprawnienia jest odrzucana
w wyniku oceny warunków jednostki w świetle wymagań ustawowych, dokonywanej przez Centralną Komisję oraz, w odniesieniu do jednostek szkół wyższych - przez Radę Główną Szkolnictwa Wyższego, opinii której zgodnie z przepisami ustawowymi Komisja zobowiązana jest zasięgać.

Jedną z głównych przyczyn, dla której Centralna Komisja odmawia przyznania określonego uprawnienia jest brak własnej działalności naukowej lub artystycznej jednostki ubiegającej się o uprawnienie, bądź sytuacja, gdy aktywność w tym zakresie jest niewielka. Problem ten w znacznej mierze dotyczy niepublicznych szkół wyższych.

Błędnie przyjmuje się niekiedy, że ustawowe wymaganie prowadzenia przez jednostkę działalności naukowej wypełnia suma osiągnięć jej obecnych pracowników, z uwzględnieniem tych prac, które powstały w związku z ich zatrudnieniem w innej jednostce. Poważną przeszkodą utrudniającą uzyskanie pozytywnej oceny zdolności do nadawania  stopni doktora czy doktora habilitowanego jest nieodpowiednia struktura zatrudnienia w jednostce, gdy np. stosunkowo niewielka, jednorodna grupa specjalistów z zakresu danej dyscypliny, którego dotyczy wniosek o uprawnienie, zdominowana jest przez znacznie liczniejszą grupę specjalistów z innych, często odległych dziedzin
i dyscyplin, zwykle dość przypadkowo zebranych, którzy uzyskaliby decydujący wpływ na decyzje w sprawach nadawania stopni w obszarze nauki lub sztuki,
w których nie mają kompetencji. W takich warunkach główny dorobek naukowy czy artystyczny jednostki (jeśli w ogóle jest) dotyczy z reguły dyscyplin nie związanych z zakresem wnioskowanego uprawnienia.

Nie akceptowane są wnioski jednostek nie dysponujących udokumentowanym minimum kadrowym, tj. zatrudnieniem odpowiedniej liczby samodzielnych pracowników (profesorów, doktorów habilitowanych), dysponujących potwierdzonymi, w trybie przewidzianym ustawą, kwalifikacjami naukowymi lub odpowiednio artystycznymi.

Dość często zdarza się nadal, że jako reprezentantów danej dziedziny lub dyscypliny prezentuje się we wniosku osoby dysponujące dyplomami w innych dziedzinach i dyscyplinach nauki lub odpowiednio sztuki.

 

W świetle obowiązującego prawa jednostka ubiegająca się o uprawnienie musi dysponować kadrą, przynajmniej na poziomie wymaganego minimum, której kwalifikacje zostały zweryfikowane w przewodach naukowych lub artystycznych, prowadzonych zgodnie z obowiązującą ustawą.

Z tytułem profesora wiąże się, w myśl ustawy, określenie dziedziny, której ten tytuł dotyczy, zaś ze stopniem doktora habilitowanego - odpowiednio określenie dziedziny i dyscypliny naukowej lub artystycznej, w której posiadacz tytułu lub stopnia ma, w świetle przepisów ustawy, wymagane kompetencje.

Źródłem nieporozumień są również podstawowe wymagania ustawy, by dziedzinę i dyscyplinę objętą uprawnieniami jednostki, reprezentowały osoby z odpowiednimi kwalifikacjami w tej dziedzinie i dyscyplinie. Podejmowane są próby udokumentowania tzw. minimum kadrowego (zatrudnienia odpowiedniej liczby reprezentantów dziedziny i dyscypliny) w sposób sprzeczny z obowiązującym prawem. Jako reprezentanci dziedziny i dyscypliny przedstawiane są mianowicie osoby, które nie mają potwierdzonych, w trybie przewidzianym w ustawie, kwalifikacji naukowych w tej właśnie dziedzinie i dyscyplinie (stopnie i tytuły). Podejmowane są tu próby argumentowania, że do określenia kwalifikacji, o których mowa w ustawie, można zastosować inne, nie przewidziane w ustawie, uznaniowe sposoby określania tych kwalifikacji.

Przepis art. 6 ust. 5 ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki (Dz. U. nr 65, poz. 595 ze zm. w Dz. U. z 2005 r. nr 164, poz. 1365) dotyczy jedynie szczególnych sytuacji uzasadniających odstąpienie od zasadniczego wymagania ustawy określonego w art. 6 tej samej ustawy, gdzie wymaga się, by w składzie jednostki, która ma otrzymać uprawnienie, przynajmniej określone minimum pracowników dysponowało poświadczonymi w trybie tej ustawy kwalifikacjami w danej dziedzinie i dyscyplinie nauki.

Przepis ten (wprowadzony z inicjatywy Centralnej Komisji) miał sprzyjać rozwojowi deficytowych, nowopowstałych dziedzin czy dyscyplin, gdzie z powodów oczywistych nie ma jeszcze kadry posiadającej formalne w nich kwalifikacje. Nie może on być natomiast wykorzystywany do omijania zasadniczych, minimalnych wymagań ustawowych, które mają spełniać jednostki ubiegające się o uprawnienie.

Niektóre jednostki naukowe lub odpowiednio artystyczne ubiegające się
o uprawnienie nie dysponują odpowiednim zapleczem naukowym lub warsztatowym, pozwalającym na przygotowywanie w tych jednostkach rozpraw doktorskich z zakresu dyscypliny, której dotyczy wniosek o uprawnienie.

Obserwowane w ostatnich latach uzyskiwanie uprawnień do nadawania stopni doktora lub doktora habilitowanego tylko dla realizacji celów komercyjnych (wzrost prestiżu, z czym wiąże się zwiększony napływ kandydatów do odpłatnego kształcenia), bez prowadzenia działalności w zakresie promocji kadr naukowych czy artystycznych, uznać trzeba za zjawisko społecznie niepożądane.

2.5. Wyznaczanie recenzentów w przewodach habilitacyjnych i w postępowaniach o nadanie tytułu profesora, prowadzonych w uprawnionych jednostkach organizacyjnych

W 2010 r. wyznaczono w Centralnej Komisji po 2 recenzentów w 1460 przewodach habilitacyjnych wszczętych przez rady wydziałów/rady naukowe uprawnionych jednostek organizacyjnych - czyli o ok. 19,4% więcej niż w roku poprzednim.

Liczba tych przewodów w dalszym ciągu wskazuje na systematyczny wzrost przeprowadzonych przewodów habilitacyjnych od momentu wejścia w życie ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym, która zniosła obowiązek przedkładania do zatwierdzania przez Centralną Komisję uchwał o nadaniu stopnia doktora habilitowanego.

W roku 2010 Centralna Komisja wyznaczyła w 674 postępowaniach o nadanie tytułu profesora, wszczętych przez uprawnione jednostki organizacyjne. Liczba ta jest o ok. 31% większa, niż w roku ubiegłym.

Jak wynika z powyższego, systematycznie rosnąca liczba przewodów habilitacyjnych w ciągu ostatnich kilku lat, przełożyła się na znaczny wzrost postępowań o nadanie tytułu profesora.

 

2.6. Wystąpienia o wydanie opinii dotyczącej kwalifikacji kandydatów bez habilitacji do stanowiska profesora nadzwyczajnego w szkole wyższej.

 

W 2010 r. Centralna Komisja wydała 10  opinii dotyczącej kwalifikacji osób bez habilitacji do stanowiska profesora nadzwyczajnego - czyli o 52% mniej niż w roku 2009, w tym 2 opinie negatywne (tj. 20% ogółu tych wniosków).

Wskaźnik negatywnych opinii w tych sprawach był zdecydowanie niższy niż w roku ubiegłym, który był na poziomie ok. 71%.

Zainteresowanie jednostek organizacyjnych szkół wyższych możliwością zatrudnienia na stanowisku profesora nadzwyczajnego osób bez habilitacji nadal jest stosunkowo niewielkie, a liczba zgłaszanych wniosków wskazuje, że uczelnie w sposób umiarkowany wykorzystują możliwość zatrudnienia na stanowisku profesora nadzwyczajnego osób bez habilitacji.

Opinie negatywne dotyczą zwykle kandydatów, którzy w sposób znaczący odbiegają swoimi osiągnięciami naukowymi i zawodowymi od wymagań stawianych kandydatom do stopnia doktora habilitowanego.

Analiza przedstawianych Centralnej Komisji w roku 2010 wniosków w tym zakresie upoważnia do stwierdzenia, że postępowanie opiniodawcze przeprowadzone w uczelni w zdecydowanej większości przedstawia wystarczające argumenty uzasadniające posiadanie przez kandydata znaczących i twórczych osiągnięć w pracy naukowej, zawodowej lub artystycznej, które mogą być porównywalne z wymaganiami stawianymi kandydatom do stopnia doktora habilitowanego.

W kilku przypadkach, podobnie zresztą jak w latach ubiegłych, Centralna Komisja zmuszona była odmówić wydania opinii w sprawie zatrudnienia kandydata bez habilitacji na stanowisko profesora nadzwyczajnego. Było to spowodowane brakiem potwierdzonego w statucie uczelni trybu postępowania w tej sprawie.

Centralna Komisja po raz kolejny musi przypomnieć, Ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym jednoznacznie wskazuje, iż kwestia zatrudnienia osób bez habilitacji - w myśl art. 115 ust. 1 ww. ustawy - powinna zostać uregulowana w sposób szczegółowy w statucie uczelni. Zapisanie w statucie treści ww. przepisu jest regulacją niewystarczającą, gdyż ustawodawca celowo wskazuje możliwość potwierdzania takiego uprawnienia w trybie statutowym, mając na uwadze też autonomię uczelni, m.in. w zakresie oceny osiągnięć naukowych i zawodowych zatrudnianych pracowników naukowo-dydaktycznych. Omawiany przepis stanowi dyspozycję dla uczelni umożliwiającą uszczegółowienie kwestii zatrudniania osób na stanowisku profesora nadzwyczajnego, które nie posiadają stopnia doktora habilitowanego, w sposób określony w statucie.

Brak takiego uregulowania w statucie szkoły wyższej uniemożliwia Centralnej Komisji weryfikację przeprowadzonego w tej sprawie postępowania w uczelni z jego wymaganiami statutowymi, a w konsekwencji wydania opinii.

 

2.7. Odwołania od odmownych uchwał rad wydziałów i rad naukowych w przewodach doktorskim i habilitacyjnym oraz w postępowaniu o nadanie tytułu profesora.

W roku 2010 rozpatrzono 71, czyli niemalże 32% więcej niż w roku 2009, odwołań od odmownych uchwał rad wydziałów/rad naukowych jednostek organizacyjnych podjętych w przewodach o nadanie stopni doktora i doktora habilitowanego oraz w postępowaniach o nadanie tytułu profesora.

Jest to zdecydowany wzrost liczby skierowanych do Centralnej Komisji odwołań w porównaniu z liczbą takich odwołań składanych w poprzednich latach tej kadencji.

Spośród złożonych odwołań w 40 wypadkach ( tj. ok.56,3%) Centralna Komisja, po przeprowadzeniu postępowania opiniodawczego i wnikliwej analizie zasadności przedłożonych wniosków, nie znalazła wystarczających przesłanek uzasadniających uznanie odwołania. Wskaźnik ten jest nieznacznie wyższy niż w roku ubiegłym (ok. 53,7%), co świadczyć może, że rady staranniej przeprowadzają przewody i postępowania, zarówno pod względem formalnym, jak i merytorycznym.

Przy rozpatrywaniu odwołań od odmownych uchwał rad jednostek organizacyjnych w zakresie przeprowadzanych postępowań awansowych Centralna Komisja w pierwszej kolejności bada postępowanie pod względem jego zgodności z obowiązującym w tym zakresie prawem. Każde uchybienie formalne rady skutkuje, bez względu na ocenę merytoryczną osiągnięć kandydata do awansu, uchyleniem zaskarżonej w odwołaniu uchwały rady.

Stosunkowo rzadko mają miejsce sytuacje, gdy uchyleniu ulega uchwała rady z powodu niewłaściwej oceny dotyczącej osiągnięć naukowych czy artystycznych kandydata do awansu.

 

3. WYNIKI OCENY JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH UPRAWNIONYCH DO NADAWANIA STOPNI

W roku 2010 Centralna Komisja zakończyła przewidziane w tej kadencji zadania związane z jej ustawowymi funkcjami organu analizującego i kontrolującego poziom działalności jednostek w zakresie nadawania stopni doktora i doktora habilitowanego, a także zasadności uchwał o nadaniu stopni. W tym roku Komisja skoncentrowała swe prace na dokończeniu kontroli wszczętych i niezakończonych w roku ubiegłym.

W roku 2010 dokonano oceny łącznie 42 jednostek organizacyjnych, w tym:

 

- w Sekcji Nauk Biologicznych, Rolniczych, Leśnych i Weterynaryjnych - 7,

- w Sekcji Nauk Medycznych - 11,

- w Sekcji Nauk Technicznych - 24.

 

Ocenie podlegały pełne dokumentacje przewodów doktorskich (25 jednostek) i habilitacyjnych (17 jednostek), które obejmowały: protokoły z kolejnych etapów prowadzonego przewodu, teksty recenzji, informacje o zgromadzonym przez kandydatów dorobku naukowym oraz egzemplarze rozpraw doktorskich czy habilitacyjnych.

Przeprowadzona w tym trybie ocena wytypowanych z danej jednostki przewodów umożliwiła Centralnej Komisji dokonania oceny całej jednostki pod względem poprawności i poziomu prowadzonych przewodów oraz merytorycznego uzasadnienia nadanych stopni.

Podobnie jak w latach poprzednich poziom przewodów doktorskich oceniany jest przez Centralną Komisję w sposób bieżący przy rozpatrywaniu wniosków jednostek organizacyjnych o przyznanie uprawnienia do nadawania stopnia doktora habilitowanego.

Decyzja o przyznaniu uprawnienia ma charakter warunkowy, potwierdzony w przepisach ustawowych, co oznacza, że ma ona moc obowiązującą, dopóki warunki istniejące przy jej podjęciu nie uległy zmianie.

W wyniku omawianej kontroli Centralna Komisja podjęła w stosunku do niektórych jednostek, wobec których stwierdzono istotne uchybienia dotyczące niewystarczającej staranności i przestrzeganiu prawa w trakcie przeprowadzanych przewodów,  sankcje przewidziane w ustawie:

- o ograniczeniu uprawnienia w stosunku do 3 jednostek organizacyjnych,

- o zawieszeniu uprawnienia w stosunku do 1 jednostki organizacyjnej (dotyczyło to uprawnienia habilitacyjnego).

Pełne zakończenie omawianej kontroli przeprowadzonej w kadencji 2007 - 2010 pozwala Centralnej Komisji na potwierdzenie wniosków, wysuniętych już w poprzednim roku, odnośnie najczęściej pojawiających się nieprawidłowości w toku prowadzonych przewodów doktorskich i habilitacyjnych, a mianowicie:

- uchybienia formalne (np.: brak dostatecznej staranności przy sporządzaniu protokołów z poszczególnych etapów przewodu, niewłaściwe formułowanie uchwał podejmowanych w toku przewodu - ich treść powinna być zgodna z przepisami ustawowymi - a wynik głosowania w przedmiocie danej uchwały przesądza o jej charakterze, brak list obecności członków rady wydziału/rady naukowej przy poszczególnych głosowaniach, brak szczegółowej informacji o dyskusji w trakcie publicznej obrony rozprawy doktorskiej),

- prawidłowej kwalifikacji rozpraw doktorskich i habilitacyjnych do określonej dyscypliny (nierzadko występował błąd zakwalifikowania rozprawy do innej dyscypliny, niż wynikało to z jej treści),

- jakości recenzji w prowadzonych przewodach ( występowanie recenzji dwojakiego rodzaju: bardzo ogólnikowych - bez jednoznacznego wskazania, czy rozprawa doktorska jest rozwiązaniem oryginalnego zagadnienia naukowego , a rozprawa habilitacyjna stanowi wkład w rozwój określonej dyscypliny naukowej lub artystycznej bądź recenzje w swej treści krytyczne, kończące się jednak konkluzją pozytywną),

- poziomu merytorycznego rozpraw doktorskich i habilitacyjnych (np.: brak badań własnych kandydata, podręcznikowy lub publicystyczny charakter rozważań znacznych fragmentów rozprawy, brak dostatecznego osadzenia rozprawy w literaturze zarówno krajowej, jak i światowej).

 

4. INNE WAŻNIEJSZE PROBLEMY W DZIAŁALNOŚCI CENTRALNEJ KOMISJI W 2010 ROKU

W ostatnim roku bieżącej kadencji Centralnej Komisji odbyło się jedno posiedzenie plenarne w dniu 23 kwietnia 2010 r. W trakcie tego posiedzenia Centralna Komisja dokonała zmian w obowiązującym wykazie dziedzin nauki i dziedzin sztuki oraz dyscyplin naukowych. Są one wynikiem inicjatyw odpowiednich środowisk naukowych i artystycznych, które przedstawiły przekonywujące argumenty na rzecz wydzielenia w obowiązującym wykazie nowych dyscyplin naukowych.

Utworzono więc dyscypliny:

 

- „finanse" w dziedzinie nauk ekonomicznych,

- „inżynieria produkcji: w dziedzinie nauk technicznych,

- zaś do nazwy dyscypliny „bibliologia" w dziedzinie nauk humanistycznych dodano słowa „i informatologia".

 

Zwrócić trzeba tu uwagę odpowiednich środowisk na konsekwencję ww. zmian w obszarze nauki. Wydzielenie nowych dyscyplin, nie występujących dotąd w wykazie, powoduje ograniczenie zakresu kompetencji niektórych dotychczasowych dyscyplin. Nie ma więc odtąd podstaw, by przeprowadzać przewody doktorskie czy habilitacyjne z zakresu finansów  czy inżynierii produkcji w ramach dotychczas posiadanych uprawnień, bowiem konieczne jest do tego uzyskanie uprawnienia w tych nowych dyscyplinach.

 

W 2010 r. Centralna Komisja została poddana kontroli dokonanej przez Kancelarię Prezesa Rady Ministrów. Kontrolą objęto okres od 1 stycznia 2009 r. do 12 maja 2010 r. W wystąpieniu pokontrolnym nie stwierdzono zasadniczych naruszeń przepisów prawa oraz stwierdzono, że podstawowe zadania Komisji były realizowane. W wyniku prac kontrolerów KPRM sformułowanych zostało kilka uwag dotyczących sprawowania przez Centralną Komisję nadzoru nad właściwą jakością działalności naukowej jednostek organizacyjnych uprawnionych do nadawania stopni.:

- brak jednolitego, spójnego i kompleksowego systemu ocen, pozwalającego na weryfikację poziomu działalności naukowej,

- brak wystąpień ze strony Komisji o uzupełnienie bądź skorygowanie wniosków  o przyznanie uprawnienia w przypadkach, gdy np. występowały błędy związane z zawyżaniem minimum kadrowego,

- brak kontroli wyjazdowych recenzentów Komisji w celu weryfikacji wniosków o przyznanie uprawnienia,

- niewielka częstotliwość publikowania w Monitorze Polskim aktualnego wykazu jednostek uprawnionych do nadawania stopni,

W ww. wystąpieniu zwrócono także uwagę na prowadzenie niektórych postępowań z przekroczeniem terminu określonego w ustawie. Ponadto zwrócono uwagę na brak mechanizmu zapewniającego, by stopnie i tytuły były nadawane osobom, które w swojej pracy nie przypisały sobie autorstwa istotnego fragmentu lub innych elementów cudzego utworu lub ustalenia naukowego oraz mechanizmu zapewniającego bezstronność i niezależność recenzentów, np. w formie oświadczeń o bezstronności (bez względu na to, co miałoby to oznaczać).

Kontrolerzy KPRM zgłosili również kilka innych uwag o charakterze technicznym, mających usprawnić działalność Centralnej Komisji.

 

Przy piśmie z dnia 25 października 2010 r. Centralna Komisja przekazała Szefowi Kancelarii Prezesa Rady Ministrów informację o sposobie wykorzystania uwag i wykonania zaleceń pokontrolnych, a mianowicie:

 

1. Rok bieżący kończy czteroletnią kadencję Centralnej Komisji. Plan okresowej oceny jednostek będzie dziełem nowego składu Komisji, która z całą pewnością będzie kontynuowała prace związane z oceną poziomu działalności naukowej;

2. Naszym zdaniem kryteria na podstawie których uprawnienie do nadawania stopni
jest cofnięte, ograniczone lub zawieszone powinny preferować merytoryczne oceny przygotowane przez specjalistów. Ich opracowanie powinno uwzględniać specyfikę poszczególnych  dziedzin i dyscyplin naukowych - dlatego uważamy za bardziej wskazane, aby kryteria były dziełem poszczególnych Sekcji, tak jak to ma miejsce obecnie. Nie ma bowiem i być nie może zunifikowanych obiektywnych kryteriów wspólnych dla oceny wszystkich dziedzin i dyscyplin. Dlatego podstawowa rola powinna przypadać zespołom specjalistów, którzy z uwagi na posiadane kompetencje są w stanie obiektywnie ocenić poziom działalności naukowej danej jednostki.

3. Nie ulega wątpliwości, że Centralna Komisja będzie, tak jak dotychczas, z całą konsekwencją eliminować przypadki nierzetelności w nauce. Skuteczność tych działań
w głównej mierze zależeć będzie od postawy całego środowiska naukowego, która powinna polegać na nie dawaniu przyzwolenia dla tego typu praktyk. Bez tego wsparcia inne działania będą miały iluzoryczny skutek.

4. Sposób wyznaczania recenzentów Centralnej Komisji dowodzi bezstronności
i niezależności. Nie są nam znane przypadki, aby było inaczej.

5.Stosowny postulat dla realizacji działań zmierzających do prawnego usankcjonowania praktyki publikowania aktualnych wykazów jednostek uprawnionych do nadawania stopni oraz uchwał określonych w art. 9 ust. 6 ustawy wyłącznie na stronach Biuletynu Informacji Publicznej Komisji będziemy składali w trakcie prowadzonych prac legislacyjnych nad nowelizacją ustawy o stopniach i tytułach.....

 

W roku 2010 podjęte zostały prace legislacyjne nad ustawami dotyczącymi nauki
i szkolnictwa wyższego.

Centralna Komisja aktywnie brała udział w dyskusji całego środowiska naukowego nad tymi projektami. Prezydium Centralnej Komisji powierzyło Sekretarzowi Centralnej Komisji - prof. dr hab. Osmanowi Achmatowiczowi reprezentowanie stanowiska Komisji podczas prac legislacyjnych w Sejmie Rzeczypospolitej Polskiej.

W toku prac nad nową ustawą Centralna Komisja, gdy tylko uzyskała możliwość zajęcia stanowiska wobec projektu zmian do ustawy, wypowiedziała się jednoznacznie
i zdecydowanie przeciw jej przyjęciu, uznając, że ma ona poważne wady i rozwiązania wymagające przedyskutowania ze środowiskami  naukowymi.

Stanowisko Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów w przedmiotowej sprawie przedstawione jest w zał. nr 5.

 

Dla prawidłowego i skutecznego wypełniania swych ustawowych funkcji Centralna Komisja kontynuowała z dobrym skutkiem robocze kontakty z Radą Główną Szkolnictwa Wyższego, przede wszystkim w obszarze przyznawania uprawnień do nadawania stopni doktora i doktora habilitowanego jednostkom szkół wyższych.

 

W ostatnim roku kadencji przeprowadzono wybory nowego składu Centralnej Komisji na lata 2011-2014.

Zostały one zakończone jeszcze przed upływem 2010 r., zaś wyniki wyborów przekazano niezwłocznie Prezesowi Rady Ministrów, co umożliwi rozpoczęcie prac nowej kadencji możliwie szybko tak, by nie powstały istotne zaległości w rozpatrywaniu spraw awansowych.

 

 

 

Przewodniczący Centralnej Komisji

 

 

Prof. dr hab. Tadeusz Kaczorek